Ekoloji

Ekosistem ekolojisi ve güncel çevre sorunları

YKS · TYT · TYT Biyoloji

⚡ Hızlı Özet

Toprak ve mineraller bitkilerin yanı sıra algler, bazı bakteriler ve mantarlar gibi diğer birçok canlı grubu tarafından da doğrudan ortamdan alınabilir.

Hap Bilgiler

Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.

Toprak ve mineraller bitkilerin yanı sıra algler, bazı bakteriler ve mantarlar gibi diğer birçok canlı grubu tarafından da doğrudan ortamdan alınabilir.
Belirli bir alanda yaşayan birden fazla popülasyonun (farklı türlerin) bir araya gelerek oluşturduğu topluluğa komünite denir.
Biri fayda görürken diğerinin etkilenmediği (+/0) ilişkiye komensalizm denir. Örneğin, köpekbalığına tutunarak onun besin artıklarından faydalanan vantuzlu balık (Echeneis).
Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlar, milyonlarca yıl önce yaşamış canlı kalıntılarının yer altında sıkışmasıyla oluşur ve karbonu çok uzun süre bünyesinde depolar.
Ayrıştırıcı canlıların ürettiği sindirim enzimleri protein yapılı moleküllerdir. Bütün proteinlerin sentezi istisnasız olarak canlı hücrelerdeki ribozom organelinde gerçekleştirilir.
Milli parklar, tabiatı koruma alanları ve doğal sit alanları türlerin kendi doğal habitatlarında korunmasını sağladığı için in-situ (yerinde) koruma örneğidir.
Farklı türden iki canlının her ikisinin de yarar sağladığı (+/+) ortak yaşama mutualizm denir.
Komünitede sayıca en fazla olan ya da en yüksek biyokütleye sahip olan, faaliyetleriyle komüniteyi yönlendiren türe baskın (dominant) tür denir.
Kurakçıl (kserofit) bitkilerde su kaybını (terlemeyi) önlemek amacıyla yaprak yüzeyinde mumsu bir madde olan kutikula tabakası oldukça kalındır.
Süksesyonun sonunda çevre koşullarıyla kararlı bir dengeye ulaşmış olan nihai komüniteye klimaks denir.
Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması, iklim değişikliğiyle mücadele amacıyla imzalanmış küresel anlaşmalardır.
Bölünmüş doğal yaşam alanlarını birbirine bağlayan, hayvanların güvenle geçiş yapmasını sağlayan ekolojik köprülere veya ağaçlandırılmış geçiş yollarına vahşi yaşam koridorları denir.
Biri yarar sağlarken diğerinin zarar gördüğü (+/-) ve konağın hücresel kaynaklarını sömüren ilişkiye parazitlik denir.
Bir ekosistemdeki canlılar sadece tek bir canlıyı yemez veya tek bir canlıya yem olmaz. Bu karmaşık ve çok yönlü beslenme ilişkilerinin bütünü besin ağını oluşturur.
Ayrıştırıcılar organik atıkları inorganik maddelere dönüştürür.
Karbon kireçtaşlarında çok uzun süre depolanarak döngüden çıkabilir (I). Aşınma ve volkanik patlamalarla bu karbon CO₂ olarak atmosfere salınır (II).
Besin ağı ne kadar karmaşıksa, canlıların alternatif besin kaynakları o kadar fazladır.
Madde döngüseldir ancak enerji döngüsel değildir. Enerji akışı tek yönlüdür ve çevreye ısı olarak yayılan enerji ekosistem içinde tekrar geri dönüştürülüp kullanılamaz.
Her iki bakteri grubu da nitrifikasyon sürecinde yer alan kemoototrof canlılardır. Kemosentez yoluyla karbondioksit ve suyu birleştirerek organik besin üretirler (karbondioksit özümlemesi).
Klorofille fotosentez yapılması enerjinin piramitteki kaybıyla doğrudan ilgili değil, enerjinin ekosisteme giriş mekanizmasıdır.
Ekolojideki '%10 yasası' uyarınca, her trofik basamaktaki enerjinin yaklaşık %90'ı canlının solunumunda, hareketinde, metabolik faaliyetlerinde harcanır veya ısı olarak çevreye yayılır.
Termodinamiğin kuralları gereği, bir basamaktaki enerjinin sadece yaklaşık yüzde 10'u bir üst basamağa aktarılır.
Okyanus sıcaklıklarının yükselmesi ve suların asitlenmesi, mercanların resif yapılarındaki algleri kaybetmesine (mercan beyazlaması) ve geniş çaplı ekosistem ölümlerine yol açar.
Biyolojik birikim üreticiden son tüketiciye doğru artar. Dolayısıyla en az birikim mısır bitkisinde (üretici), en fazla birikim ise yılan (son tüketici) üzerinde gerçekleşir.
Birinci düzey üretici, ikinci düzey birincil tüketici, üçüncü düzey ikincil tüketici, dördüncü trofik düzey ise üçüncül tüketici (etçil canlılar) basamağına denk gelir.
Denitrifikasyon bakterileri topraktaki kullanılabilir azotlu bileşikleri parçalayarak serbest azot gazı halinde atmosfere verir.
Belirli bir alanda yaşayan canlılar ile onları çevreleyen cansız etmenlerin oluşturduğu bütüne ekosistem denir.
Belirli bir bölgede yaşayan aynı türe ait bireylerin oluşturduğu topluluğa popülasyon denir.
Bir alanda yaşayan farklı türlere ait popülasyonların tümü komüniteyi oluşturur.
Fotosentez yapan bitki ve algler üreticidir. Kendi besinini üretip zincirdeki enerji akışını başlatır.
Enerji güneşten üreticilere, oradan tüketicilere aktarılır. Akış tek yönlüdür ve her basamakta bir kısmı ısı olarak kaybolur.
Karbon, azot ve su gibi maddeler canlılar ve çevre arasında döngü halinde dolaşır. Enerjiden farklı olarak yeniden kullanılır.
Karbondioksit ve metan gibi sera gazlarının artması atmosferde ısı tutulmasına yol açar. Bu da küresel ısınmayı hızlandırır.
Ozon tabakası güneşten gelen mor ötesi ışınları tutar. İncelmesi cilt kanseri gibi sağlık sorunlarını artırır.
Bir ekosistemdeki tür zenginliğine biyolojik çeşitlilik denir. Çeşitlilik arttıkça ekosistem dış etkilere daha dayanıklı olur.
Bitki örtüsünün azalmasıyla toprağın su ve rüzgarla taşınmasına erozyon denir. Tarım alanlarını verimsizleştirir.
Konuyu Uygulamada Pekiştir

Ekosistem ekolojisi ve güncel çevre sorunları için 40+ Çıkmış & Özgün Soru

Açıklamalı çözümler, Spaced Repetition tekrar algoritması ve her doğru cevapta +10 XP kazanımı.

Hemen Çöz (+30 XP) ⚡

Örnek Sorular

Doğru cevap ve açıklamalı çözüm efor uygulamasında — reklamsız ve ücretsiz.

1. Aşağıda ekosistem bileşenlerine ait bazı açıklamalar verilmiştir: I. Fotosentez veya kemosentez yoluyla inorganik maddelerden organik madde üreten canlılar. Bu canlılar, ekosistemlerdeki enerji akışının temelini oluşturur. Işık enerjisini veya kimyasal enerjiyi kullanarak besin üretirler. II. Organik atıkları ve ölü organizmaları parçalayarak inorganik maddelere dönüştüren canlılar. Bu canlılar, madde döngülerinde önemli rol oynar. Toprağın verimliliğini artırır ve besin maddelerinin yeniden kullanılabilir hale gelmesini sağlar. III. Hayvanlar gibi hazır besinleri tüketen canlılar. Bu canlılar, ekosistemlerdeki enerji akışında farklı trofik seviyelerde yer alır. Otçullar, etçiller ve hepçiller gibi farklı beslenme şekillerine sahiptirler. Verilen açıklamalar ile ekosistem bileşenlerinin doğru eşleştirilmesi hangi seçenekte verilmiştir?

  • AÜreticiler Ayrıştırıcılar Tüketiciler II I III
  • BÜreticiler Ayrıştırıcılar Tüketiciler III I II
  • CÜreticiler Ayrıştırıcılar Tüketiciler I III II
  • DÜreticiler Ayrıştırıcılar Tüketiciler I II III
  • EÜreticiler Ayrıştırıcılar Tüketiciler II III I

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

2. Bir ekosistemde bulunan abiyotik etmenlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  • AToprak ve mineraller sadece bitkiler tarafından doğrudan dışarıdan hazır olarak alınabilir
  • BSıcaklık değişimi enzimlerin çalışma hızını etkilediği için canlıların yeryüzündeki dağılışını sınırlar
  • CIşık, fotosentez yapan ototrof canlılar için temel enerji kaynağıdır
  • DSu, canlılarda metabolik faaliyetlerin gerçekleşebilmesi için uygun bir ortam oluşturur
  • Eİklim, belirli bir bölgede uzun yıllar boyunca hüküm süren atmosfer koşullarının ortalamasıdır

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

3. Bir besin zincirinde yer alan üreticilerden tüketicilere doğru gidildiyse, aşağıdaki özelliklerden hangisinde genellikle bir azalma gözlenir?

  • ABiyolojik birikim miktarı
  • BAktarılan enerji miktarı
  • CVücut büyüklüğü
  • DBireylerin dokularındaki zehirli madde yoğunluğu
  • ETrofik düzey sayısı

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

4. Azot döngüsünde görev alan nitrifikasyon bakterileri ile ilgili olarak yapılan açıklamalardan hangisi doğrudur?

  • AAtık organik maddeleri hücre dışı sindirim enzimleriyle parçalarlar
  • BAtmosferin serbest azotunu doğrudan bağlama yeteneğine sahiplerdir
  • CAmonyağı önce nitrite sonra nitrata dönüştürerek kemosentez yaparlar
  • DTopraktaki azotlu tuzları parçalayarak atmosfere azot gazı verirler
  • EBitki köklerinde ortak yaşayarak bitkiye azot desteği sağlarlar

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

5. Saprofit (ayrıştırıcı) canlıların bir ekosistemdeki faaliyeti durdurulacak olursa, bu durumdan ilk olarak hangi canlı grubunun doğrudan ve olumsuz etkilenmesi beklenir?

  • ABirincil tüketiciler
  • Bİkincil tüketiciler
  • CHepçiller
  • DÜreticiler
  • EParazitler

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

Ekosistem ekolojisi ve güncel çevre sorunları sorularını çöz

Bu konunun sorularını açıklamalı çözümleriyle çöz, kavram kartlarıyla tekrar et — XP ve seri kazan. Öğrenciye tamamen ücretsiz ve reklamsız.

Öğrenciye ücretsizReklamsız
App Store & Play Store'da 4.8/5 puan

iPhone, iPad ve Android’de yayında