KPSS · Türkçe · Ücretsiz PDF
Sözcüklerin gerçek ve mecaz anlamlarını bağlam içinde ayırt etmeye ve cümleye uyan anlamı denetlemeye yönelik özgün kaynak.
Önce incele
Bir sözcüğün sözlükte birden fazla anlamı bulunabilir; cümlede hangisinin kullanıldığını çevresindeki sözcükler ve anlatılan durum belirler. “İnce” sözcüğü “ince bir ip” ifadesinde fiziksel kalınlığı, “ince bir hesap” ifadesinde ayrıntılı ve dikkatli oluşu anlatır. Bu nedenle soru çözerken sözcüğü cümleden koparıp ilk akla gelen anlamıyla değerlendirmek güvenli değildir. Önce yüklemi, sözcüğün nitelediği varlığı ve cümlenin genel yönünü belirlemek gerekir. Ardından düşünülen anlam cümleye yerleştirilerek tutarlılık kontrolü yapılır.
Gerçek anlam, sözcüğün temel anlamını ve bu temel anlamla doğrudan bağlantılı kullanımlarını kapsar. “Çocuk sıcak çorbaya dokunmadı.” cümlesinde “sıcak”, ölçülebilen fiziksel bir niteliği bildirir. “Toplantıda sıcak bir hava oluştu.” cümlesinde ise sözcük, samimi ve dostça ortamı anlatır; fiziksel sıcaklık geri plandadır. Bu kullanım mecazdır. Mecazı belirlerken yalnızca soyutluk ölçütüne dayanmak yerine sözcüğün temel anlamından uzaklaşıp uzaklaşmadığına bakılmalıdır. Cümlenin gerçek dünyada mümkün olması da tek başına yeterli ölçüt değildir.
Bağlamdaki anlamı bulduktan sonra sözcüğü aynı anlamı taşıyan uygun bir ifadeyle değiştir. “Yazar, eleştirisinde keskin ifadeler kullandı.” cümlesinde “keskin” yerine “sert ve etkili” getirilebilir; “iyi bilenmiş” getirilemez. Bu yöntem, anlamı yaklaşık olarak sezmekle doğru karşılığı bulmak arasındaki farkı gösterir. Ayrıca sözcüğün olumlu veya olumsuz çağrışımını, birlikte kullanıldığı kelimeleri ve cümlede üstlendiği görevi denetle. “Ağır” sözcüğü yük, hareket, sorumluluk, koku veya üslup hakkında farklı anlamlar kazanabilir. Doğru yorum, cümlenin bütün parçalarıyla uyuşan ve gereksiz anlam eklemeyen yorumdur.
Yeni bir anlam öğrenirken sözcüğü iki farklı cümlede kullan. “Açık pencereyi kapattı.” ile “Soruna açık bir cevap verdi.” örneklerinde açıklık aynı şeyi anlatmaz. İlk cümlede fiziksel bir durum, ikincide anlaşılır olma niteliği öne çıkar. Yanlış yaptığın soruda yalnız anlam adını yazmak yerine bağlama uygun karşılığı da belirt. Sonra bu karşılığı cümleye yerleştir; anlatımın yönü korunuyorsa yorumunu daha sağlam bir gerekçeye bağlamış olursun.
Birlikte çözelim
“Editör, yazının dağınık bölümlerini ayıklayıp daha berrak bir anlatım kurdu.” cümlesinde “berrak” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
Sözcük burada bir sıvının görünümünü değil, anlatımın anlaşılabilirliğini niteliyor. Temel anlamdan uzaklaşarak mecaz anlam kazanmıştır.
Not ve sorular özgün olarak hazırlanmıştır. Konuyu derinleştirmek için:
Hayır. Bu kaynak ücretsizdir. PDF’i indirmek için eforless öğrenci hesabı oluşturman veya mevcut öğrenci hesabına giriş yapman gerekir.
Seçtiğin kaynak kayıt ve giriş adımlarında korunur. Öğrenci hesabın açıldığında indirme ekranına geçersin; PDF’i oradan alabilir ve tekrar indirebilirsin.
Hayır. eforless tarafından hazırlanmış özgün bir çalışma notudur. Resmi sınav sorusu veya sonuç garantisi içermez; ilgili kaynak bağlantıları bu sayfada ve PDF’in sonunda yer alır.