YKS · Türkçe · Ücretsiz PDF
Neden, amaç, koşul ve çıkarım ilişkilerini yüklem, bağlaç ve bağlam üzerinden ayırt etmeye yönelik özgün çalışma kaynağı.
Önce incele
Bir cümledeki anlam ilişkisini yalnızca bağlaca bakarak belirlemek yanıltıcı olabilir. Önce yargılar arasındaki bağı kendi sorularınla sınamalısın. Neden-sonuç ilişkisinde gerçekleşen durumun sebebi aranır: “Niçin böyle oldu?” Amaç-sonuç ilişkisinde ise bir eylemin hangi hedefle yapıldığı sorulur: “Ne elde etmek için yapıldı?” “Otobüsü kaçırdığı için toplantıya geç kaldı.” cümlesinde geç kalma gerçekleşmiş, otobüsü kaçırma bunun nedenidir. “Toplantıya zamanında yetişmek için erken çıktı.” cümlesinde erken çıkma gerçekleşmiştir; zamanında yetişme ise hedefi bildirir. Hedefin gerçekleşip gerçekleşmediği cümleden kesin olarak anlaşılmayabilir.
Koşul, bir sonucun gerçekleşmesini başka bir duruma bağlar. “Dosyayı bugün gönderirsen incelemeye başlayabilirim.” cümlesinde incelemenin başlaması, dosyanın gönderilmesine bağlıdır. Koşul yalnızca “-se, -sa” ekiyle kurulmaz. “Sana yardım ederim, yeter ki sorunu açıkça anlat.” cümlesinde yardım etme, sorunun açıkça anlatılmasına bağlıdır. Çıkarımda ise açıkça söylenmeyen bir sonuca, verilen göstergelerden hareketle ulaşılır. “Perdeler kapalı, içeriden de ses gelmiyor; demek ki henüz kimse gelmemiş.” cümlesindeki son yargı gözlemlere dayanan bir çıkarımdır. Bu sonuç güçlü görünse de doğrudan gözlenmiş bir gerçek değildir.
Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı ilişkilere hizmet edebilir. “İçin” sözcüğü “Yağmur yağdığı için maç ertelendi.” cümlesinde neden; “Maçı izlemek için işini erken bitirdi.” cümlesinde amaç bildirir. Karar vermeden önce iki yargının gerçekleşme durumunu, zamanını ve birbirine bağlı olup olmadığını kontrol et. Birinci yargı ikinciyi açıklıyorsa neden, hedef gösteriyorsa amaç, gerçekleşmeyi bir şarta bağlıyorsa koşul, belirtilerden yeni bir yargıya ulaştırıyorsa çıkarım vardır. Cümleyi kısa bir soru-cevap biçimine dönüştürmek, ezberlenen bağlaç listelerinden daha güvenilir bir denetim sağlar.
Bir seçenekte takılırsan cümledeki iki yargının altını ayrı ayrı çiz. “Hava bozarsa yürüyüşü erteleyeceğiz.” örneğinde henüz gerçekleşmemiş bir durum, başka bir eylemin şartıdır. Cümleye yalnız “hava kötü” bilgisini ekleyip yürüyüşün ertelendiği sonucuna ulaşamazsın. Önce cümlenin söylediğini yaz, sonra yorumunu ekle. Böylece koşulla gerçekleşmiş sonucu birbirine karıştırmazsın. Yanlış cevaplarını da ilişki adıyla değil, kaçırdığın bu ayrımla birlikte not et.
Birlikte çözelim
“Sokağın başındaki fırının ışıkları yanmadığına göre bugün normal saatinden geç açılacak.” cümlesinde baskın anlam ilişkisi nedir?
Konuşan kişi, fırının geç açılacağı sonucuna ışıkların yanmamasından hareketle ulaşıyor. Geç açılma doğrudan gözlenmiş bir gerçek değil, belirtiden çıkarılan yargıdır.
Not ve sorular özgün olarak hazırlanmıştır. Konuyu derinleştirmek için:
Hayır. Bu kaynak ücretsizdir. PDF’i indirmek için eforless öğrenci hesabı oluşturman veya mevcut öğrenci hesabına giriş yapman gerekir.
Seçtiğin kaynak kayıt ve giriş adımlarında korunur. Öğrenci hesabın açıldığında indirme ekranına geçersin; PDF’i oradan alabilir ve tekrar indirebilirsin.
Hayır. eforless tarafından hazırlanmış özgün bir çalışma notudur. Resmi sınav sorusu veya sonuç garantisi içermez; ilgili kaynak bağlantıları bu sayfada ve PDF’in sonunda yer alır.