Cumhuriyet Tarihi

Atatürk dönemi Türk dış politikası

YKS · AYT · AYT Tarih-2

Bu konu başka derslerde de var: AYT Tarih-1

⚡ Hızlı Özet

1938 yılında kurulan Hatay Bağımsız Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, ilk başbakanı ise Abdurrahman Melek olmuştur.

Hap Bilgiler

Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.

1938 yılında kurulan Hatay Bağımsız Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, ilk başbakanı ise Abdurrahman Melek olmuştur.

Türkiye, savunmaya dayanmayan savaşı kanun dışı sayan Briand Kellogg Paktı'na 1929 yılında katılarak uluslararası barışa verdiği önemi göstermiştir.

İtalya'nın Akdeniz'deki yayılmacı tehdidine karşı 1936 yılında İngiltere, Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında Akdeniz Paktı kurulmuştur.

1934 yılında kurulan Balkan Antantı'na Bulgaristan revizyonist politikaları, Arnavutluk ise İtalya'nın baskısı altında bulunması nedeniyle katılmamıştır.

1937 yılında Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanan Sadabat Paktı'na Suriye, Türkiye ile yaşadığı Hatay sorunu sebebiyle katılmamıştır.

Türkiye, Fener Rum Patrikhanesi'nin ekümenik ve siyasi yetki iddialarını reddederek kurumun Türkiye sınırları içinde sadece dini bir merkez olarak kalmasını sağlamıştır.

Türkiye, 1932 yılında toplanan Cenevre Silahsızlanma Konferansı'na katılarak devletlerin eşit şartlarda silahsızlanmasını savunmuş ve dünya barışına destek vermiştir.

Türk dış politikası 1923 ile 1930 yılları arasında Lozan Antlaşması'ndan kalan sorunları çözmeye odaklanmış, 1930 sonrasında ise yaklaşan İkinci Dünya Savaşı tehdidine karşı bölgesel ittifaklar kurmaya yönelmiştir.

İtalya'nın Akdeniz'deki denizaltı korsanlığına karşı 1937 yılında düzenlenen Nyon Konferansı'na katılan Türkiye, Akdeniz güvenliği için devriye görevinde yer almıştır.

Türkiye Lozan sonrasında yabancı okullar konusunu bağımsızlık ilkesi gereği bir iç mesele saymış ve dış müdahalelere kapatmıştır. → Bu konu Türkiye'nin Lozan Antlaşması sonrasında dış politikada kazandığı ilk diplomatik başarıdır.

Türk ve Fransız gemilerinin Ege Denizi'nde çarpışması üzerine çıkan anlaşmazlık Lahey Adalet Divanı'na taşınmış ve Türk mahkemelerinin yargı yetkisi kabul edilmiştir. → Davada Türkiye'yi Adalet Bakanı Mahmut Esat Bey başarıyla temsil etmiştir.

İngiltere ile yaşanan Musul meselesi sırasında doğuda çıkan Şeyh Sait İsyanı Türkiye'nin askeri harekat imkanını engellemiştir. → 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak'a bırakılmış ve Misakımilli sınırlarından taviz verilmiştir.

Yunanistan ile yaşanan yerleşik halk krizinde İstanbul Rumları ile Batı Trakya Türkleri etabli sayılarak mübadele dışında tutulmuştur. → 1930 Ahali Sözleşmesi ile çözülen bu kriz Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkileri yumuşatmıştır.

Türkiye dünya barışına katkı sağlamak amacıyla 1932 yılında Milletler Cemiyeti'ne katılmıştır. → Türkiye bu örgüte kendi başvurusuyla değil İspanya ve Yunanistan'ın resmi teklifiyle davet edilerek giren tek devlettir.

Almanya ve İtalya'nın yayılmacı politikalarına karşı Batı sınırını korumak için 1934 yılında Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında kurulmuştur. → Revizyonist hedefleri olan Bulgaristan ile İtalya etkisindeki Arnavutluk bu pakta katılmamıştır.

Lozan Antlaşması'nda kurulan uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılarak Boğazların komuta ve savunma yetkisi tamamen Türkiye'ye devredilmiştir. → Türkiye İkinci Dünya Savaşı öncesinde Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini diplomasiyle tescillemiştir.

İtalya'nın Habeşistan'ı işgali üzerine Doğu sınırının güvenliğini sağlamak için 1937 yılında Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır. → Türkiye ile arasında Hatay sorunu bulunan Suriye bu pakta dahil olmamıştır.

Milletler Cemiyeti tarafından hazırlanan Sandler Raporu doğrultusunda Hatay'da özerk bir yönetim kurulmuş ve 1938 yılında bağımsız Hatay Devleti faaliyete geçmiştir. → Atatürk'ün kişisel çabalarıyla yürütülen süreç sonunda Hatay 1939 yılında anavatana katılmıştır.

Osmanlı Devleti'nden kalan borçların ödenmesinde Fransız frangının değer kaybetmesi sebebiyle en çok kriz Fransa ile yaşanmıştır. → 1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrası Türkiye borç ödemelerinde Hoover Moratoryumu imkanlarından yararlanmıştır.

Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında 1925 yılında imzalanan Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması ile taraflar birbirlerine karşı kurulacak ittifaklara katılmamayı taahhüt etmiştir. → Türkiye bu antlaşma ile Musul Meselesi sürecinde İngiltere'ye karşı diplomatik bir denge sağlamıştır.

Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne standart üyelik başvurusu yapmak yerine İspanya ve Yunanistan'ın teklifi üzerine cemiyetin özel daveti ile katılan tek devlettir. → Bu durum Türkiye'nin uluslararası alandaki saygınlığını ve bağımsız devlet anlayışını gösterir.

Türkiye ve Yunanistan arasında 1930 yılında imzalanan Ahali Sözleşmesi ile nüfus mübadelesi sorunu çözüme kavuşturulmuştur. → Bu antlaşmanın ardından Yunanistan Başbakanı Venizelos Türkiye'yi ziyaret etmiş ve ikili ilişkilerde yumuşama dönemi başlamıştır.

1932 yılında Türkiye ile İran arasında imzalanan Sınır Antlaşması ile Ağrı İsyanları sonrasında ortaya çıkan güvenlik açığı kapatılmıştır. → Antlaşma kapsamında yapılan toprak değişimi ile Küçük Ağrı Dağı Türkiye sınırlarına katılmıştır.

Türkiye Lozan sonrasında yabancı okullarda Türkçe, Tarih ve Coğrafya derslerinin Türk öğretmenler tarafından Türkçe okutulması zorunluluğunu getirmiştir. → Bu kurala uymayan veya Türk müfettişlerin denetimini kabul etmeyen yabancı okullar kapatılmıştır.

1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye Boğazlar bölgesini silahlandırma ve asker bulundurma hakkını tam olarak elde etmiştir. → İtalya Akdeniz'deki revizyonist politikaları sebebiyle sözleşmeyi iki yıl sonra imzalamıştır.

Mustafa Kemal Atatürk'ün Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz diyerek şahsi meselesi saydığı Hatay, 1939 yılında Hatay Meclisinin oy birliği kararıyla Türkiye'ye katılmıştır. → Bu gelişme Türk dış politikasının Atatürk dönemindeki hedeflerinin son büyük başarısıdır.

Türkiye, 1929 yılında Sovyetler Birliği öncülüğünde hazırlanan ve Briand-Kellogg Paktı ilkelerini Doğu Avrupa'da yürürlüğe koyan Litvinov Protokolü'ne katılmıştır. → Bu adım Türkiye'nin bölgesel barışı destekleme ve Sovyetler ile dostluk ilişkilerini koruma amacını yansıtır.

Konuyu Uygulamada Pekiştir

Atatürk dönemi Türk dış politikası için 40+ Çıkmış & Özgün Soru

Açıklamalı çözümler, Spaced Repetition tekrar algoritması ve her doğru cevapta +10 XP kazanımı.

Hemen Çöz (+30 XP) ⚡

Örnek Sorular

Doğru cevap ve açıklamalı çözüm efor uygulamasında — reklamsız, ücretsiz başla.

1. Lozan Barış Antlaşması'nda Türkiye ile İngiltere arasındaki ikili görüşmelere bırakılan Irak sınırı ve Musul meselesini çözmek amacıyla 1924 yılında İstanbul'da bir konferans toplanmıştır. Türkiye'yi Ali Fethi Bey'in temsil ettiği bu konferansta Türk tarafı, Musul ve Kerkük'ün nüfus ve tarih bakımından Türkiye'ye ait olduğunu savunmuştur. Buna göre, bahsedilen diplomatik görüşmeler aşağıdakilerden hangisidir?

ALondra Konferansı
BParis Konferansı
CHaliç Konferansı
DBern Konferansı
ENyon Konferansı