Toplumsal Kurumlar

Toplumsal kurumlar (aile, eğitim, din, ekonomi, siyaset)

YKS · AYT · AYT Sosyoloji

⚡ Hızlı Özet

Evlenen çiftlerin hem erkeğin hem de kadının ailesinden bağımsız ayrı bir ev kurarak yaşaması esasına dayanan yerleşim biçimidir. → Sanayileşme ve kentleşme ile birlikte yaygınlaşan çekirdek ailenin temel yerleşim modelidir.

Hap Bilgiler

Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.

Kocasını kaybeden kadının kayınbiraderiyle evlenmesine levirat, karısı ölen erkeğin baldızıyla evlenmesine sororat denir. → Bu evlilik türleri aile mülkünün ve akrabalık bağlarının korunması amacına hizmet eder.

Otoritenin, karar alma gücünün ve mülkiyetin anne ya da anne soyundan gelen kadınlar tarafından üstlenildiği geleneksel aile tipidir. → Ataerkil aile yapısının aksine ailede kadın egemendir.

Devlet yönetiminin, yasama ve yargı yetkilerinin dini kurallara dayandırıldığı ve yönetme yetkisinin ilahi iradeden kaynaklandığı siyasal rejimdir. → Siyasal otorite doğrudan dini liderler veya ruhban sınıfı tarafından temsil edilir.

Halkın kendisini yönetecek temsilcileri belirli aralıklarla yapılan seçimlerle seçtiği ve egemenlik hakkını bu temsilciler aracılığıyla kullandığı rejimdir. → Modern ulus devletlerde en yaygın uygulanan doğrudan olmayan demokrasi biçimidir.

Üretim araçlarının özel mülkiyete ait olduğu, neyin ne miktarda üretileceğinin serbest piyasada arz ve talep dengesiyle belirlendiği ekonomik sistemdir. → Sistemde kâr elde etme güdüsü ve serbest rekabet esastır.

Üretim araçlarının mülkiyetinin kamuda toplandığı, ekonomik faaliyetlerin devlet tarafından merkezi planlama ile yürütüldüğü sistemdir. → Özel mülkiyet reddedilerek toplumsal eşitlik ve kamusal fayda hedeflenir.

Kamusal veya özel organizasyonlarda işlerin hiyerarşik yapı, yazılı kurallar, uzmanlaşma ve tarafsızlık ilkelerine göre yürütülmesini sağlayan yönetim modelidir. → Kişisel inisiyatifler yerine nesnel kuralların uygulanmasını esas alır.

Devlet düzeninin, hukuk kurallarının ve eğitim sisteminin dini kurallara değil akla, bilime ve toplumsal gereksinimlere dayandırılmasıdır. → Din ve devlet işlerinin ayrılmasının yanı sıra vicdan ve inanç özgürlüğünün güvencesidir.

Bireylerin cinsiyet, ırk, din veya sosyoekonomik statü farkı gözetilmeksizin yetenekleri doğrultusunda aynı nitelikte eğitim imkanlarına erişebilmesidir. → Toplumsal hareketliliği artıran ve statü kazanımını destekleyen temel unsurdur.

Max Weber'e göre meşru otorite geleneksel, karizmatik ve yasal rasyonel olmak üzere üçe ayrılır; modern devletlerde geçerli olan otorite biçimi yasal rasyonel otoritedir. → Sınavda otorite türlerinin dayandığı kaynaklar ve temsil ettiği toplum tipleri sıkça sorulur.

Evlenen çiftlerin erkeğin ailesinin yanına yerleşmesine patrilokal, kadının ailesinin yanına yerleşmesine matrilokal, bağımsız ayrı bir ev kurmasına ise neolokal yerleşim denir. → Neolokal yerleşim biçimi modern çekirdek ailenin en belirgin özelliklerinden biridir.

Siyasi partilerin temel amacı siyasi iktidarı ele geçirmek veya paylaşmak iken, baskı grupları iktidara gelmeyi hedeflemez, sadece kendi çıkarları doğrultusunda kararları etkilemeye çalışır. → Sendikalar ve meslek odaları baskı grubuna örnek oluşturur.

Emile Durkheim'a göre din, insanları ortak değer ve norm etrafında birleştirerek toplumsal bütünleşmeyi ve dayanışmayı sağlayan kutsal alan ile kutsal olmayan alan ayrımına dayalı bir kurumdur.

Bir erkeğin birden fazla kadınla evlenmesine polijini, bir kadının birden fazla erkekle evlenmesine poliandri denir. → Her iki durum da genel olarak poligami yani çok eşlilik kavramı içinde yer alır.

Sekülerleşme, dinin ve dini kurumların toplumsal hayatın, hukukun ve devlet yönetiminin merkezinden uzaklaşarak kişisel vicdan alanına çekilmesi sürecidir.

Ekonomi kurumunda mal ve hizmetlerin üretilmesi için bir araya getirilmesi gereken temel unsurlar doğa, emek, sermaye ve girişimciliktir. → Girişimci, diğer üç faktörü organize eden ve riski üstlenen temel unsurdur.

Bireyin kendi toplumsal grubu veya akraba çevresi dışından biriyle evlenmesine eksogami, grup içinden evlenmesine ise endogami denir. → Geleneksel yapılarda endogami, modern şehir toplumlarında ise eksogami yaygındır.

Okul gibi kurumlar aracılığıyla belirli bir plan, program ve müfredat dahilinde yürütülen eğitime formal eğitim, günlük yaşamda kendiliğinden gerçekleşen öğrenmelere informal eğitim denir.

Bireyin aile ve sosyal çevresinde planlı bir müfredat olmaksızın kendiliğinden gerçekleşen öğrenme sürecidir. → Formal eğitimin aksine kurumsal bir yapıya ve belgeye dayanmaz.

Emile Durkheim'a göre dinin özünü Tanrı fikri değil, evrendeki varlık ve nesnelerin kutsal olan ile kutsal olmayan şeklinde ikiye ayrılması oluşturur.

Ekonomik faaliyetlerde üretilen mal ve hizmetlerin kullanımı tüketim, elde edilen toplam gelirin üretim faktörleri arasında paylaşılması ise bölüşümdür.

Siyasal bir kurum olan devletin varlığı için belirli bir coğrafi sınır, bu sınırlar içinde yaşayan halk topluluğu ve bağımsız egemenlik gücü zorunludur.

İlkel topluluklarda kabilenin kendisini akraba veya koruyucu saydığı hayvan yahut bitkiyi kutsal kabul edip ona tapınması esasına dayanan en eski dinsel inanç biçimlerinden biridir.

Akrabalık ilişkilerinin ve soy takibinin yalnızca baba tarafı üzerinden yürütülmesine patrilineal, yalnızca anne tarafı üzerinden yürütülmesine ise matrilineal soyzinciri denir.

Anne, baba ve henüz evlenmemiş çocuklardan oluşan, kentleşme ve sanayileşme süreciyle birlikte modern toplumlarda egemen hale gelen aile yapısıdır.

Devlet yönetiminin ve siyasal gücün toplumdaki küçük, ayrıcalıklı ve belirli bir zümrenin elinde toplandığı yönetim biçimidir.

Mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinde sürekli yükselme yaşanması sonucunda ulusal paranın satın alma gücünün azalması durumudur.

Konuyu Uygulamada Pekiştir

Toplumsal kurumlar (aile, eğitim, din, ekonomi, siyaset) için 40+ Çıkmış & Özgün Soru

Açıklamalı çözümler, Spaced Repetition tekrar algoritması ve her doğru cevapta +10 XP kazanımı.

Hemen Çöz (+30 XP) ⚡

Örnek Sorular

Doğru cevap ve açıklamalı çözüm efor uygulamasında — reklamsız ve ücretsiz.

1. Bir toplumda yürütülen antropolojik araştırmada, bireylerin soy kütüğünün ve akrabalık ilişkilerinin yalnızca anne tarafı üzerinden tanımlandığı, babanın akrabalarının resmi soy hattına dâhil edilmediği ve mülkiyet aktarımının da anne soyu üzerinden ilerlediği tespit edilmiştir. Buna göre, incelenen toplumda geçerli olan akrabalık ve soy sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

APatrilineal soy sistemi
BMatrilineal soy sistemi
CBilateral soy sistemi
DNeolokal aile düzeni
EAvunkulokal yerleşim biçimi