Klasik Mantık

Klasik mantık (kavram, önerme, çıkarım)

YKS · AYT · AYT Mantık

⚡ Hızlı Özet

Sadece bir türün bireylerine ait olan zorunlu özelliğe özgülük, birden fazla türe ait ortak özelliklere ise ilinti denir. → Örneğin düşünmek insan türü için özgülük iken beslenmek canlı türleri için ilintidir.

Hap Bilgiler

Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.

Bireyler grubunu ifade edip grupta gerçekleşen kavramlara kolektif, gruptaki bireylerin her birinde gerçekleşen kavramlara distribütif kavram denir. → Ordu veya meclis kolektif bir kavram iken asker veya milletvekili distribütif bir kavramdır.

Özneleri ve yüklemleri aynı olan tümel olumlu ile tümel olumsuz önermeler birbirleriyle üst karşıttır. → Üst karşıt iki önerme aynı anda doğru olamaz ancak aynı anda yanlış olabilir.

Özneleri ve yüklemleri aynı olan tikel olumlu ile tikel olumsuz önermeler birbirleriyle alt karşıttır. → Alt karşıt iki önerme aynı anda yanlış olamaz ancak aynı anda doğru olabilir.

Klasik kıyasta iki olumsuz öncülden kesinlikle bir sonuç çıkarılamaz. → Sonuç çıkarılabilmesi için öncüllerden en az birinin olumlu olması zorunludur.

Birden fazla kıyasın art arda sıralanıp aradaki tekrarlayan orta terimlerin ve sonuçların çıkarılmasıyla elde edilen zincirleme kıyasa sorit denir. → Soritte ilk öncülün öznesi ile son öncülün yüklemi sonuç önermesini oluşturur.

Tümel olumlu bir önermenin düz döndürmesi niteliği bozulmadan tümel olarak değil tikel olumlu olarak yapılır. → Bütün insanlar ölümlüdür önermesinin düz döndürmesi Bazı ölümlüler insandır biçimindedir.

Bitişik koşullu kıyaslarda ön bileşenin doğrulanması art bileşenin de doğrulanması sonucunu verir. → Art bileşeni doğrulamak veya ön bileşeni yanlışlamak geçerli bir çıkarım sağlamaz.

Nesnel bir varlığı ifade eden kavramlara somut, bir varlığa bağlı nitelik veya durumu tek başına gösteren kavramlara soyut kavram denir. → İnsan somut bir kavram iken insanlık veya dürüstlük soyut bir kavramdır.

Öncüllerinden biri veya sonucu zihinde tutulup ifade edilmeyen eksiltili kıyaslara entimem denir. → Düşünüyorum öyleyse varım ifadesi ilk öncülü belirtilmeyen bir entimem örneğidir.

Genel bir kavramdan özel bir kavrama doğru inildikçe ortak özellikler artacağı için içlem artar, kapsanan birey sayısı azalacağı için kaplam azalır. → Cins ve tür hiyerarşisinde yukarı çıkıldıkça kaplamın, aşağı inildikçe içlemin arttığı unutulmamalıdır.

Yüklemi öznesi hakkında yeni bir bilgi vermeyen ve yanlışlanamayan önermelere analitik, zihnin dışındaki bir durumu bildirip yeni bilgi veren önermelere sentetik önerme denir. → Bütün kareler dört kenarlıdır önermesi analitik, kare masadır önermesi sentetik bir yargıdır.

Nicelik ve niteliği bakımından birbirinden farklı olan önermeler çelişiktir ve bu önermeler aynı anda doğru ya da aynı anda yanlış olamaz. → Tümel olumlu bir önerme doğruysa onun çelişiği olan tikel olumsuz önerme zorunlu olarak yanlıştır.

Bir önermenin doğruluk değerini ve niteliğini değiştirmeden özne ile yükleminin yerini değiştirme işlemine düz döndürme denir. → Tümel olumlu bir önermenin düz döndürmesi tümel olumlu değil, tikel olumlu bir önerme olur.

Önermenin niteliğini ve doğruluk değerini koruyarak öznenin çelişiğini yüklem, yüklemin çelişiğini özne yapma işlemine ters döndürme denir. → Tümel olumsuz önermenin ters döndürmesi tikel olumsuz bir önerme olur.

Kıyasta öncülleri birbirine bağlayan ve her iki öncülde de tekrarlanan kavrama orta terim denir. → Orta terim öncüllerde en az bir kez tümel olarak kullanılmalı ve sonuç önermesinde kesinlikle yer almamalıdır.

Klasik kıyasta sonuç önermesi daima nicelik ve nitelik bakımından öncüllerin en zayıf olanına uyar. → Öncüllerden biri tikel ise sonuç tikel, biri olumsuz ise sonuç olumsuz olmak zorundadır.

Bir ifadenin önerme sayılabilmesi için kesin bir doğruluk değerine sahip olması ve bir yargı bildirmesi gerekir. → Emir, soru, dilek, dua ve istek cümleleri doğruluk değeri taşımadığı için önerme değildir.

Klasik mantıkta tikel olumsuz bir önermenin düz döndürmesi yapılamaz. → Düz döndürme kuralı sadece tümel olumlu, tümel olumsuz ve tikel olumlu önermeler için geçerlidir.

Bir türü ait olduğu cinsin altındaki diğer türlerden ayıran temel niteliğe ayrım denir. → Örneğin insan türünü diğer canlı türlerinden ayıran düşünen olması bir ayrımdır.

Özneleri ve yüklemleri aynı olan üst karşıt iki tümel önerme aynı anda doğru olamaz fakat aynı anda yanlış olabilir. → Önermelerden biri doğru ise diğeri zorunlu olarak yanlıştır.

Özneleri ve yüklemleri aynı olan alt karşıt iki tikel önerme aynı anda yanlış olamaz fakat aynı anda doğru olabilir. → Önermelerden biri yanlış ise diğeri zorunlu olarak doğrudur.

Klasik kıyasta iki tikel öncülden kesinlikle bir sonuç çıkarılamaz. → Geçerli bir sonuç elde edebilmek için öncüllerden en az birinin tümel olması şarttır.

Nicelikleri farklı nitelikleri aynı olan önermeler altıktır. → Tümel önerme doğru olduğunda onun altığı olan tikel önerme de zorunlu olarak doğrudur.

Bir tanımın geçerli ve tam sayılabilmesi için tanımlanan kavramın tüm bireylerini içine alması ve dışındakileri dışarıda tutması gerekir. → Bu durum tanımın efradını cami ağyarını mani olması biçiminde ifade edilir.

Klasik kıyasta sonuç önermesinin yüklemi büyük terim, öznesi ise küçük terim olarak adlandırılır. → Büyük terimi barındıran öncüle büyük öncül, küçük terimi barındıran öncüle küçük öncül denir.

Konuyu Uygulamada Pekiştir

Klasik mantık (kavram, önerme, çıkarım) için 40+ Çıkmış & Özgün Soru

Açıklamalı çözümler, Spaced Repetition tekrar algoritması ve her doğru cevapta +10 XP kazanımı.

Hemen Çöz (+30 XP) ⚡

Örnek Sorular

Doğru cevap ve açıklamalı çözüm efor uygulamasında — reklamsız ve ücretsiz.

1. Bir felsefe öğretmeni derste öğrencilerine, "Bir yargının veya iddianın doğru kabul edilebilmesi için onun mantıksal ya da olgusal bir dayanağının gösterilmesi gerekir. Hiçbir önerme, kendisini destekleyen bir gerekçe veya kanıt olmadan kendiliğinden doğru sayılamaz." açıklamasını yapmıştır. Öğretmenin bu açıklaması klasik mantığın aşağıdaki akıl yürütme ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

AYeter-sebep ilkesi
BÖzdeşlik ilkesi
CÇelişmezlik ilkesi
DÜçüncü halin imkansızlığı ilkesi
EYeterli öncül ilkesi