Çevre ve Toplum

Çevre sorunları ve doğal kaynak kullanımı

YKS · AYT · AYT Coğrafya-2

Bu konu başka derslerde de var: AYT Coğrafya-1

⚡ Hızlı Özet

Sanayi Devrimi'nden bu yana atmosfere salınan karbondioksit, metan ve diazot monoksit gibi sera gazları küresel ortalama sıcaklığı yükselterek iklim değişikliğine yol açmaktadır.

Hap Bilgiler

Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.

Sanayi Devrimi'nden bu yana atmosfere salınan karbondioksit, metan ve diazot monoksit gibi sera gazları küresel ortalama sıcaklığı yükselterek iklim değişikliğine yol açmaktadır.
Kloroflorokarbon gazları stratosferdeki ozon tabakasını inceltir. Özellikle Antarktika üzerinde oluşan ozon deliği, zararlı morötesi ışınların yeryüzüne ulaşmasını artırır.
Fosil yakıtların yanmasıyla açığa çıkan kükürt ve azot oksitleri atmosferdeki su buharıyla birleşerek asit yağmurları oluşturur; bu yağmurlar ormanlara, göllere ve tarihi yapılara zarar verir.
Bitki örtüsünün tahrip edilmesi, aşırı otlatma ve yanlış tarım toprağın su ve rüzgârla taşınmasına neden olur. Türkiye erozyonun en şiddetli yaşandığı ülkeler arasındadır.
Kurak ve yarı kurak alanlarda bitki örtüsünün yok olması ve toprağın verimsizleşmesiyle çölleşme yaşanır. Aşırı kullanım ve iklim değişikliği bu süreci hızlandırır.
Evsel atıklar, tarımsal gübre ve ilaçlar ile sanayi atıkları akarsu, göl ve yer altı sularını kirletir. Kirlenen sular içme ve sulama için kullanılamaz hâle gelir.
Sulara karışan aşırı azot ve fosfor, alglerin hızla çoğalmasına yol açar. Suyun oksijeni tükendiği için canlılar ölür ve göl zamanla bataklığa dönüşür.
Isınma amaçlı fosil yakıt kullanımı, sanayi tesisleri ve motorlu taşıtlar hava kirliliğinin başlıca kaynaklarıdır. Kış aylarında ve durgun havada kirlilik artar.
Artan nüfus ve tüketimle birlikte katı atık miktarı yükselir. Geri dönüşüm, düzenli depolama ve atık azaltımı bu sorunla mücadelede etkili yöntemlerdir.
Doğal kaynakların gelecek kuşakların ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan kullanılmasıdır. Yenilenebilir enerji, geri dönüşüm ve tasarruf bu anlayışın temelini oluşturur.
Orman örtüsü yağış sularını yaprakları ve kökleriyle tutarak yeraltına sızdırır. Ormanlar yok edildiğinde sular doğrudan yüzeysel akışa geçerek sellere yol açar.
Los Angeles tipi kirlilik güneşli ve yoğun trafikli şehirlerde görülür. Egzoz gazlarının güneşle tepkimeye girerek zehirli ozon gazı oluşturması esasına dayanır.
Gürültü kirliliği (trafik, şantiye, fabrika vb.) stres hormonlarını artırarak kalp-damar hastalıklarına, uykusuzluğa ve kalıcı işitme hasarlarına yol açar.
Biyolojik arıtmada, havalandırma havuzlarındaki bakteriler atık sudaki organik maddeleri besin olarak tüketir ve karbondioksit ile suya dönüştürür.
TEMA (Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı), toprak erozyonuna karşı halkı bilinçlendiren ve milyonlarca fidan diken sivil toplum örgütüdür.
Kyoto Protokolü, küresel ısınmayla mücadelede karbon salınımını azaltmayı hedefleyen ilk yasal bağlayıcılığı olan uluslararası anlaşmadır.
Fitoremediasyon (phytoremediation), ağır metal ve radyoaktif maddelerle kirlenmiş toprakların kurşun, uranyum vb.
Kimya ve metalurji tesislerinde asitler, siyanür ve cıva gibi ağır metaller kullanılır. Bu atıkların arıtılmadan doğaya bırakılması ağır çevre felaketlerine yol açar.
Petrol sızıntısı kuşların tüylerine yapışarak yalıtım özelliklerini bozar, hipotermiye ve ölüme neden olur.
Alüminyumun hurdalardan eritilerek geri kazanılması, boksit madeninden sıfırdan alüminyum üretmeye göre %95 daha az enerji gerektirir.
Şeritvari ekimde, bir şeride buğday ekilirken yanındaki şeride yonca gibi toprağı tutan sık örtülü bitki ekilir.
Sulak alanlar nem kaynağıdır. Kurutulduklarında havadaki nem düşer, karasallık artar; gündüz-gece ve yaz-kış sıcaklık farkları büyür.
Ozon tabakası, güneşin zararlı UV-B ve UV-C ışınlarını soğurarak canlıların cilt kanseri ve göz hasarı gibi ölümcül etkilerden korunmasını sağlar.
5 Haziran, Birleşmiş Milletler tarafından çevre sorunlarına dikkat çekmek amacıyla 'Dünya Çevre Günü' ilan edilmiştir (22 Nisan ise Dünya Günü'dür).
Taraçalama, eğimli yamaçlarda basamaklar yaparak suyun akış hızını keser ve toprağın suyla süpürülmesini (erozyonu) engeller.
Çevre sorunları ve doğal kaynak kullanımı çalışırken ana odak mekansal dağılış ve neden-sonuç kurmaktır; önce kavramı, sonra tipik soru dilini ayır.
Çevre sorunları ve doğal kaynak kullanımı sorularında en hızlı kontrol, verilen bilginin hangi kavramı ölçtüğünü bulup çeldirici ayrımı yapmaktır.
Konuyu Uygulamada Pekiştir

Çevre sorunları ve doğal kaynak kullanımı için 40+ Çıkmış & Özgün Soru

Açıklamalı çözümler, Spaced Repetition tekrar algoritması ve her doğru cevapta +10 XP kazanımı.

Hemen Çöz (+30 XP) ⚡

Örnek Sorular

Doğru cevap ve açıklamalı çözüm efor uygulamasında — reklamsız, ücretsiz başla.

1. 1997'de kabul edilen Kyoto Protokolü, gelişmiş ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmaları için çeşitli esneklik mekanizmaları öngörmüştür. Bu mekanizmalardan biri, gelişmiş bir ülkenin gelişmekte olan bir ülkede sera gazı emisyonunu azaltan bir projeye yatırım yaparak karbon kredisi elde etmesini sağlar. Buna göre anlatılan esneklik mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

  • ATemiz Kalkınma Mekanizması
  • BOrtak Uygulama Mekanizması
  • CEmisyon Ticareti Sistemi
  • DKarbon Vergisi Uygulaması
  • EYeşil İklim Fonu Transferi

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

2. Kurak ve yarı kurak bölgelerde iklim salınımları ile insan faaliyetlerinin birleşmesi sonucunda toprağın ekolojik işlevini kaybetmesi ve biyolojik üretkenliğin yok olması çölleşme olarak tanımlanır. Özellikle Afrika'nın Sahel kuşağında aşırı otlatma ve ormansızlaşma bu süreci hızlandırmıştır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bir bölgede çölleşme sürecinin başladığını gösteren doğrudan bir bulgu değildir?

  • AYeraltı su seviyesinin yükselerek taban suyunun yüzeye çıkması
  • BToprağın su tutma kapasitesinin ve organik madde miktarının azalması
  • CDoğal bitki örtüsünün seyrelerek yüzey erozyonunun şiddetlenmesi
  • DBiyoçeşitliliğin azalarak kuraklığa dayanıklı türlerin egemen olması
  • ETarımsal ürün veriminin yıldan yıla belirgin şekilde düşmesi

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

3. İnsanların bilerek veya istemeyerek doğal yaşam alanlarının dışına taşıdığı canlı türleri, yeni girdikleri ekosistemlerde doğal avcılarının olmaması ve yüksek üreme kapasiteleri sayesinde hızla yayılarak istilacı tür haline gelebilir. Afrika'daki Victoria Gölü'ne 1950'li yıllarda ticari avcılığı artırmak amacıyla salınan Nil levreği (Lates niloticus) bu durumun çarpıcı bir örneğidir. Buna göre Nil levreğinin Victoria Gölü ekosistemine dâhil edilmesinin ardından gölde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

  • AGölün yerli balık türlerinin popülasyonunda dramatik düşüş yaşanması
  • BBesin zincirinin üst basamaklarındaki dengenin bozularak enerji akışının değişmesi
  • CGöldeki alg miktarının kontrolden çıkarak ötrofikasyon benzeri olayların tetiklenmesi
  • DGöl çevresindeki yerel balıkçılık ekonomisinin geleneksel yapısının bozulması
  • EEkosisteme katılan yeni tür sayesinde göldeki genel biyoçeşitliliğin zenginleşmesi

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

4. Kalker ocakları ve çimento fabrikalarının çevresinde yürütülen kırma, eleme ve taşıma işlemleri sırasında atmosfere yoğun miktarda toz partikülü yayılır. Bu tozlar rüzgârın etkisiyle çevredeki orman ve tarım alanları üzerine çöker. Buna göre yaprak yüzeyini kaplayan tozların bitki fizyolojisinde doğrudan neden olduğu olumsuzluk aşağıdakilerden hangisidir?

  • AKöklerin topraktan su ve mineral alım kapasitesini tamamen durdurması
  • BStomaları kapatıp güneş ışığını engelleyerek fotosentez hızını düşürmesi
  • CHücre çeperini eriterek bitkide doku kaybına ve erken meyve dökümüne yol açması
  • DBitki gövdesinde iletim demetlerini tıkayarak madde taşınımını engellemesi
  • EToprağın pH değerini hızla düşürerek aşırı asitleşmeye neden olması

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

5. Teknolojik cihazların kullanım ömrünün kısalmasıyla birlikte her yıl milyonlarca ton elektronik atık ortaya çıkmaktadır. Bu atıkların bünyesinde kurşun, cıva, kadmiyum ve bromlu alev geciktiriciler gibi tehlikeli maddeler bulunur. Tehlikeli Atıkların Sınırlar Ötesi Taşınmasının ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin 1989'da imzalanan uluslararası sözleşme bu kirliliğin önlenmesini amaçlar. Buna göre söz konusu çevre kirliliğini ve tehlikeli atıkların gelişmekte olan ülkelere illegal transferini denetleyen uluslararası antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

  • ABasel Sözleşmesi
  • BViyana Sözleşmesi
  • CBern Sözleşmesi
  • DParis Antlaşması
  • EMontreal Protokolü

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

Çevre sorunları ve doğal kaynak kullanımı sorularını çöz

Bu konunun sorularını açıklamalı çözümleriyle çöz, kavram kartlarıyla tekrar et. Ücretsiz başla. 10. soruda bırakmak istemeyeceksin. Her gün 10 soru bizden. Sınırsız çalışmak için talebini aç ya da PRO ol.

Ücretsiz başlaReklamsız
App Store'da 4,8/5 · 15 değerlendirme

iPhone, iPad ve Android’de yayında